Σάββατο, 20 Ιουλίου 2019

Το νεοελληνικό ιδίωμα των Καραγκούνηδων

Ένα άγνωστο στο ευρύ κοινό ιδίωμα
Άγνωστο στο ευρύ κοινό, παρά τη σημασία του, παραμένει το νεοελληνικό ιδίωμα των Καραγκούνηδων στη Δυτική Θεσσαλία, όπως αποκαλύπτει σχετική μελέτη του φιλόλογου- γλωσσολόγου Σωτήριου Ρουσιάκη, υποψήφιου διδάκτορα Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Στη μελέτη του, ο κ. Ρουσιάκης απαντά σε μία σειρά ερωτήματα, ...
όπως «ποιες είναι οι γλωσσικές συμπεριφορές των Καραγκούνηδων» και «ποιοι είναι σήμερα οι αυθεντικοί γνώστες και χρήστες του ιδιώματος».
Η διαλεκτοφωνία, αναφέρει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο κ. Ρουσιάκης, είναι μια γλωσσική πραγματικότητα που χαρακτηρίζει την νεοελληνική γλώσσα στην ιστορική της εξέλιξη και γεωγραφική εξάπλωση. Στο διαλεκτικό χάρτη της Θεσσαλίας σημαντική θέση κατέχει το ιδίωμα των Καραγκούνηδων, το οποίο εμφανίζει μεγάλη γεωγραφική έκταση καθώς καλύπτει ολόκληρη την πεδινή Δυτική Θεσσαλία αλλά και εξαιρετική συντηρητικότητα. Δείχνει, σύμφωνα με την επιτόπια έρευνα στις κοινότητές τους που πραγματοποίησε ο ίδιος ο κ. Ρουσιάκης, τη μεγαλύτερη αντίσταση απέναντι στην ισχυρή - καθολική εξάπλωση της Κοινής Νεοελληνικής (ΚΝΕ) σε σχέση με τα υπόλοιπα θεσσαλικά ιδιώματα και παραμένει σε λειτουργία ακόμα και στη σύγχρονη εποχή. Στο πλαίσιο του 1ου ανταμώματος των Καραγκούνηδων, παρουσιάστηκαν τα κυριότερα χαρακτηριστικά που αφορούν τη φωνητική και τη μορφολογία της γραμματικής δομής του. Αναφέρθηκε δε ότι το καραγκούνικο ιδίωμα, παρά τη σημαντική του αξία, παραμένει ακόμα και σήμερα άγνωστο και ελάχιστα πράγματα έχουν μελετηθεί. Έγινε αντιληπτή η μοναδική αξία που έχει για την ελληνική διαλεκτολογία ιδιαίτερα δε για τη μελέτη και γνώση των ιδιωμάτων της Θεσσαλίας. Επίσης, κοινή διαπίστωση ήταν ότι συνιστά και μια πολιτισμική αξία και ότι αποτελεί πρώτιστο και κύριο συστατικό πολιτισμικής ταυτότητας. Όσο πιο πίσω πάμε χρονικά, εξηγεί στο ΑΜΠΕ ο ερευνητής, τόσο πιο αυξημένη είναι η ισχύς και η λειτουργία του, πράγμα εξάλλου που χαρακτηρίζει γενικά τα ιδιώματα και τις διαλέκτους της νεοελληνικής. Ο διαλεκτικός λόγος είχε καθολική σχεδόν κυριαρχία, καθώς η παρουσία της νεοελληνικής και πιο παλιά, με τη μορφή της αρχαιοπρεπούς καθαρεύουσας, περιορίζονταν στο γραπτό λόγο και στην επικοινωνία μιας μορφωμένης ομάδας. Φυσικά, στον ίδιο χώρο, το ιδίωμα των Καραγκούνηδων συνυπήρχε με άλλα ιδιώματα και η επικοινωνία των χρηστών χαρακτηριζόταν από σχετικά αμοιβαία κατανόηση με τα προβλήματα να αφορούν κυρίως το λεξιλόγιο και τις σημασίες.
Όσον αφορά την κατάσταση που χαρακτηρίζει τους Καραγκούνηδες, αυτή σύμφωνα με τον κ. Ρουσιάκη, είναι η διπλογλωσσία , δηλαδή η ύπαρξη και χρήση δύο μορφών της ίδιας γλώσσας, το ιδίωμα το οποίο είναι και η μητρική γλώσσα και η Κοινή Νεοελληνική με την αρχαιοπρεπή καθαρεύουσα παλιότερα που είναι η γλώσσα της εκπαίδευσης και της διοίκησης. Το ιδίωμα, εξηγεί στη συνέχεια, αποτελεί τη χαμηλή ποικιλία με μειωμένο κοινωνικό κύρος, η ΚΝΕ την υψηλή ποικιλία με ισχυρό κοινωνικό κύρος. Η ΚΝΕ είναι η γλώσσα της εκπαίδευσης και της διοίκησης και της εξω-επικοινωνίας και υποστηρίζεται από το γραπτό λόγο, τα ΜΜΕ. Το ιδίωμα αποτελεί κατά κύριο λόγο μέσο ενδοεπικοινωνίας και δεν έχει καμία υποστήριξη.
Σήμερα, οι αυθεντικοί γνώστες και χρήστες του ιδιώματος, τονίζει ο κ. Ρουσιάκης, είναι τα άτομα τρίτης ηλικίας. Διαθέτουν ελάχιστη ή μηδαμινή μόρφωση . Έχουν φοιτήσει στο δημοτικό σχολείο ή μονο σε ορισμένες τάξεις, οι δε γυναίκες δεν έχουν πάει σχολείο και είναι παντελώς αγράμματες. Τα επαγγέλματά τους ήταν οι παραδοσιακές αγροτικές και ποιμενικές ασχολίες και ελάχιστα έχουν μετακινηθεί από τις κοινότητες. Ικανοποιούν έτσι, προσθέτει ο ερευνητής, την ιδιότητα του ιδανικού χρήστη του ιδιώματος καθώς εμφανίζουν την ελάχιστη δυνατή ή και καθόλου επίδραση από άλλα ιδιώματα και από την ΚΝΕ. Ζητούμενο εξάλλου και της διαλεκτολογικής έρευνας διότι αυτοί είναι που παράγουν το ιδίωμα με την μορφή και τη δομή που ακριβώς αυτό έχει, πραγματώνοντας τους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες και την υφολογία του. Επιπλέον, γνωρίζουν όλο το λεξιλόγιο έστω κι εάν δεν το χρησιμοποιούν πάντα. Ο ίδιος αναφέρει, επίσης, ότι επειδή το ιδίωμα ακόμα δεν έχει ερευνηθεί επαρκώς και εκτενώς, το ενδιαφέρον της διαλεκτολογικής έρευνας σχεδόν αποκλειστικά επικεντρώνεται σε αυτούς τους χρήστες και επιδιώκει να καταγραφεί η ομιλία τους ώστε να αποτυπωθεί η μορφή του ιδιώματος και να δοθεί η δυνατότητα περεταίρω μελέτης και ανάλυσης.