Παρασκευή, 15 Δεκεμβρίου 2017

ΚΑΤΣΑΝΟΧΩΡΙΑ-Η αυθεντική εκδοχή του ηπειρώτικου ορεινού τοπίου

Η περιοχή των Κατσανοχωρίων σίγουρα δεν έχει τη δόξα ή το glam των γειτονικών Ζαγοροχωρίων, αποτελεί όμως την πλέον αυθεντική εκδοχή του ηπειρώτικου ορεινού τοπίου, όπου πλάι στα μοναδικά μνημεία της φύσης το ανθρώπινο χέρι πρόσθεσε αριστουργηματικά επιτεύγματα. Το ταξίδι στην ξεχωριστή άγρια φύση του Άραχθου και των έντεκα χωριών που κρέμονται στη δυτική όχθη του, είναι συναρπαστικό.
Κατσανοχώρια ονομάζεται το...
οικιστικό σύνολο που βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Αραχθου ποταμού, βόρεια από τα Τζουμέρκα, στα σύνορα με τον Νομό Αρτας. Είναι ένα οικιστικό σύνολο που αποτελείται από 7 χωριά και 4 μικρότερους οικισμούς και λέγεται πως η ονομασία τους οφείλεται σε κάποιον γαιοκτήμονα Κασσιανό που εγκαταστάθηκε στο Ελληνικό και έδωσε το όνομά του στην περιοχή.
Τα χωριά είναι το Ελληνικό (πρώην Λοζέτσι), η Αετορράχη (πρώην Κοτόρτσι), η Λάζαινα, το Φορτόσι, το Κωστήτσι, η Νίστορα, το Πάτερο (πρώην Τάτερο), τα Πλαίσια (πρώην Πλέσια), το Καλέντζι, την Κορίτιανη (πρώην Κορύτιανη) και τα Πηγάδια (πρώην Βαλτσιώρα). Σ’ αυτά προσθέστε τα μεταγενέστερα Μονολίθι (Βορδώ) και Πλατανούσσα (Ραψίστα).
Το Καλέντζι ήταν μέχρι πρότινος η έδρα του δήμου Κατσανοχωρίων και το δεύτερο μεγαλύτερο χωριό μετά το Ελληνικό. Χαρακτηριστική είναι η μεγάλη πλατεία του που τη διατρέχει ρεματιά και επικοινωνεί με μικρές πεζογέφυρες. Πολύ κοντά στην πλατεία βρίσκεται ο ναός του Αγίου Νικολάου (του 1630) και λίγο ψηλότερα ο ναός της Γεννήσεως της Θεοτόκου (1820), με το Σιακαμπένειο Δημοτικό Σχολείο που πυρπολήθηκε από τους Γερμανούς το 1943.
Πολύ κοντά στο Καλέντζι βρίσκονται τα Πλαίσια, με την τεράστια πλατεία που το καλοκαίρι σκιάζεται από τα αιωνόβια πλατάνια. Είναι η πατρίδα του ποιητή Ζαν Μωρέας (Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος). Δίπλα στην πλατεία βρίσκεται ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (1634) στην οποία απαγχονίστηκε το 1742 ο προεστός του χωριού Γεώργιος Μαργαρίτης. Λίγο μακρύτερα από το χωριό βρίσκεται το παλιό μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (1770) όπου γίνεται μεγάλο πανηγύρι.
Κοντά στο Ελληνικό βρίσκεται η μονή Τσούκας, ένα από τα σημαντικότερα και παλαιότερα μοναστήρια του Νομού Ιωαννίνων. Χτίστηκε το 1190 από τον αυτοκράτορα Ισαάκ Αγγελο και είναι αφιερωμένο στη Γέννηση της Θεοτόκου. Διαθέτει αξιόλογες τοιχογραφίες και επιχρυσωμένο τέμπλο. Πίσω του έχει κατασκευαστεί εξέδρα απ’ όπου μπορεί κανείς να απολαύσει τη θέα στη χαράδρα του Αραχθου και τα γύρω βουνά.
Στον περιποιημένο περίβολο της μονής συγκεντρώνονται δεκάδες πιστοί - ειδικότερα στις 8 Σεπτεμβρίου που γιορτάζεται η Χάρη της Παναγίας, αφού η εικόνα της θεωρείται θαυματουργή
Στο δρόμο που οδηγεί από το Φορτόσι προς το Αμπελοχώρι υψώνεται το παλιό πέτρινο γεφύρι της Πολιτσάς (ή Πολυτσάς), το οποίο βρισκόταν επάνω στο μονοπάτι που ένωνε τα Τζουμέρκα με την πόλη των Ιωαννίνων, γι’ αυτό και πήρε το όνομα Πολιτσά (παράφραση της λέξης πόλη, το πέρασμα για την πόλη). Είναι τετράτοξο, με μήκος 24 μέτρα και ύψος 14 μέτρα.
Το πρώτο γεφύρι ήταν μονότοξο και χτίστηκε γύρω στο 1870 από τους Αμπελοχωρίτες μαστόρους Βασίλη Θανάση, Γιωργάκη Σιώτο και Κώστα Τόλη. Τη σημερινή του μορφή πήρε το 1932, όταν ο Ραφταναίος μάστορας Νίκος Μάντζιος πρόσθεσε μια καμάρα δεξιά και άλλες δύο αριστερά και έτσι το γεφύρι έγινε τετράτοξο.
Το χωριό Πηγάδια είναι κτισμένο στις βόρειες παρυφές του Ξηροβουνίου και παλαιότερα ονομαζόταν Βαλτσιώρα, από τα βαλτώδη νερά που συγκεντρώνονταν στην πεδιάδα τους χειμερινούς μήνες. Υπάρχουν ακόμη και σήμερα οι καταβόθρες που είχαν σκάψει οι κάτοικοι στην προσπάθειά τους να αποστραγγίσουν τα νερά.
Κοντά στο χωριό Φορτόσι βρίσκεται ένας μισογκρεμισμένος κυκλικός πύργος, ο οποίος κατά την Τουρκο?κρατία έλεγχε το πέρασμα από τα Τζουμέρκα προς τα Ιωάννινα (μέσω του γεφυριού της Πολιτσάς). Δίπλα στον πύργο υπήρχε στρατώνας που φιλοξενούσε δύναμη 20-25 ανδρών, οι οποίοι κατά καιρούς έδιναν σημαντικές μάχες κυρίως με ληστές που επιχειρούσαν να διασχίσουν το μονοπάτι.
Aνάμεσα στο Πάτερο και το Φορτόσι, στα ανατολικά, βρίσκεται η Καμάρα, ένα βράχος με ημικυκλικό σχήμα όπου, σύμφωνα με τον θρύλο, λειτουργούσε μαντείο αρχαιότερο από αυτό της Δωδώνης.
Κοντά στο Καλέντζι βρίσκονται το Καστρί και οι πηγές της Κλίφκης. Το Καστρί είναι ένας λόφος ανατολικά του χωριού όπου σώζεται ένας μισογκρεμισμένος τετράγωνος πύργος των ελληνιστικών χρόνων. Λέγεται πως ήταν η καλοκαιρινή κατοικία της πριγκίπισσας Εκάλης, κόρης του βασιλιά Τόμαρου και πως αυτή έδωσε το όνομα στην περιοχή.
Σύμφωνα με την παράδοση, υπήρχε ένα χωριό που οι κάτοικοί του το είχαν ονομάσει Εκάλη προς τιμήν της όμορφης βασιλοπούλας τους. Οταν οι Σλάβοι κατακτητές κατέλαβαν το κάστρο έδωσαν στην περιοχή την ονομασία Εκαλήνζ, που αργότερα εξελληνίστηκε και έγινε Καλέντζι. Κατά μία δεύτερη εκδοχή, το όνομα του χωριού προέρχεται από το τουρκικό Καλέ-ντζίκ, που σημαίνει μικρό κάστρο.
Από εκεί η θέα στις απότομες πλαγιές, τη χαράδρα του Αραχθου και την εύφορη πεδιάδα του Καλεντζίου είναι μοναδική. Κάτω από το Καστρί βρίσκονται οι πηγές της Κλίφκης, σε ένα καταπράσινο τοπίο που έχει διαμορφωθεί με μονοπάτια και γεφυράκια από τον δήμο, και είναι ιδανικό για βόλτα ή περίπατο. Εκεί υπάρχει και αναστηλωμένος νερόμυλος.
Ενα υπόγειο ποτάμι βγαίνει βουίζοντας στην επιφάνεια δίπλα σε έναν πανύψηλο καταρράκτη που ξεδιπλώνει το μεγαλείο του ανάλογα την εποχή. Εμφανίζεται ύστερα από κάθε μεγάλη βροχή και νωρίς την άνοιξη, τότε που λιώνουν τα χιόνια και τα νερά κατηφορίζουν ορμητικά για να συναντήσουν τον Αραχθο. Τα νερά καταλήγουν στο μεγάλο ποτάμι δημιουργώντας έναν ακόμη καταρράκτη όπου τα καλοκαίρια κάνουν μπάνιο οι ντόπιοι.
Στο Ελληνικό, στο δεύτερο όροφο του δημοτικού σχολείου στεγάζεται το καινούργιο μουσείο σύγχρονης τέχνης που φέρει το όνομα του γνωστού γλύπτη και καθηγητή της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών Θεόδωρου Παπαγιάννη, ο οποίος κατάγεται από το χωριό και μάλιστα φοίτησε στο συγκεκριμένο σχολείο. Στις αίθουσές του φιλοξενούνται έργα του κου Παπαγιάννη που σχετίζονται με την Ηπειρο και την ιστορία της. Ξεχωρίζουν η αίθουσα του ψωμιού, η αίθουσα του δημοτικού σχολείου με τα παλιά θρανία, τον δάσκαλο και τους μαθητές, και η αναπαράσταση του ταξιδιώτη.
Στον προαύλιο χώρο υπάρχουν κάποια μεγαλύτερα γλυπτά από μάρμαρο και ανακυκλώσιμα υλικά. Μια μικρή αλλά αξιόλογη λαογραφική συλλογή θα δείτε στα Πλαίσια. Είναι έργο του τοπικού πολιτιστικού συλλόγου και στεγάζεται στα γραφεία του, στην πλατεία του χωριού. Εκτίθενται παλιά όπλα, αγροτικά εργαλεία, αντικείμενα καθημερινής χρήσης, τοπικές ενδυμασίες κ.ά.
Πληροφορίες από: ethnos.gr, athinorama.gr , wikipedia.org