Τρίτη, 13 Ιουνίου 2017

Η άχρηστη τάξη

Του Κώστα Παπαθεοδώρου

Ο θυμός είναι σα καλοκαιρινή όστρια που, δίχως να το καταλάβεις, σου στραγγίζει τη ζωή. Έρχεται στην αρχή γλυκά και μετά ξεσπά με βία σαν όλες τις ύπουλες αλλαγές. Και μετά φεύγει αθόρυβα αφήνοντας πίσω την υπόσχεση για ηρεμία.Το μόνο καλό είναι ότι σε βοηθάει να ανακαλύψεις έναν άλλο- καλά κρυμμένο- εαυτό: πιο σκληρό, πιο αγωνιστικό, πιο επίμονο. Ταυτόχρονα, σε κάνει να βγεις από το κοστούμι σου και να ξεκινήσεις το ταξίδι…
Αναμφίβολα, η εποχή μας είναι μια κρίσιμη βίαιη στιγμή της ιστορίας. Ο παλιός...
κόσμος γκρεμίζεται και ο νέος ακόμη δεν έχει γεννηθεί. Και έτσι αυτές τις τελευταίες στιγμές, η εποχή μας μόνο ισορροπία και συνέχεια δεν έχει. Ευτυχώς γιατί ο νέος κόσμος που θα ανατείλει υπό τις οδύνες της αλλαγής, δεν πρέπει να βρει τίποτε όρθιο ώστε να ξεκινήσει από την αρχή. Την αρχή της ανατροπής και της ασυνέχειας…Πιστεύω ότι (επιτέλους) έκλεισε ή έστω κλείνει αυτός ο επώδυνος βιοϊστορικός κύκλος και πάντα όταν το θηρίο ξεψυχά γίνεται ακόμη πιο βίαιο και πιο μοχθηρό, περισσότερο αδηφάγο και εκδικητικό. Όμως, όπως και αν έχει, πεθαίνει…Ζούμε- όπως έγραφε στην ΑΣΚΗΤΙΚΗ ο Καζαντζάκης- τη φοβερή έφοδο, δρασκελίζουμε τους οχτρούς, δρασκελίζουμε τους φίλους που παραμονεύουν, κιντυνεύουμε μέσα στο χάος, πνιγόμαστε. Δε χωρούμε πια στις παλιές αρετές κι ελπίδες, στις παλιές θεωρίες και πράξεις. Ο άνεμος του ολέθρου φυσάει· αυτή είναι σήμερα η πνοή του Θεού μας· ας πάμε μαζί του!Ο άνεμος της ρήξης και της ανατροπής θροΐζει και αυτό είναι ακόμη ένα προμήνυμα της δημιουργικής καταστροφής! «Το πάθος για καταστροφή είναι επίσης ένα δημιουργικό πάθος», διακήρυττε ο Μιχαήλ Μπακούνιν.Φυσάει- ανεπαίσθητα ακόμη- πάνω από τα κεφάλια μας. Σιγά- σιγά ο αέρας δυναμώνει και κάποτε θα γκρεμίσει ιδέες και σπίτια και περνώντας μέσα από στενά και γειτονιές θα μεταφέρει τη φωνή του ξεσηκωμού: "Ετοιμαστείτε! Πόλεμος! Πόλεμος!Αυτή λοιπόν είναι η εποχή μας. Καλή ή κακή, ωραία ή άσκημη, πλούσια ή φτωχή, δεν τη διαλέξαμε. Αυτή είναι η εποχή μας. Αυτός και ο αέρας που αναπνέουμε με τις δύσοσμες αναθυμιάσεις, με τις οσμές της σαπίλας και της μούχλας.Πολεμικός ο κόσμος που ζούμε και αλίμονο στις κοινωνίες και στους λαούς που έχουν ανάγκη από ήρωες. Όμως δεν έχουμε το δικαίωμα να παραμένουμε κολλημένοι στη λάσπη και τη μπόχα. Ας πιάσουμε θέση μάχης! Και όπως έγραφε ο φίλος μου ο Νικόλας: Μην καταδέχεσαι να ρωτάς: "Θα νικήσουμε; Θα νικηθούμε;" Πολέμα!Αλλά ο πόλεμος για να καταστεί αποτελεσματικός και νικηφόρος, πρέπει να είναι σκληρός, αμείλικτος και παγκόσμιος. Σε αντίθετη περίπτωση, οι «αγορές» θα μας κατασπαράξουν αν μας πετύχουν μόνους. Η τιμωρία θα είναι παραδειγματική και αφού μας δέσουν στο βράχο, οι γύπες για αιώνες θα μας τρώνε το συκώτι, γιατί τη δημόσια περιουσία την έχουν καπαρώσει για τα επόμενα χρόνια οι άλλοι… ιέρακες!

Άνθρωποι και… τσιπάκια
Μετά από παρότρυνση του Νίκου, διάβασα το βιβλίο του εβραίου καθηγητή Γιουβάλ Νώε Χαράρι «Sapiens. Μια σύντομη ιστορία του ανθρώπου». Ένα βιβλίο που διατρέχει όλη την ανθρώπινη ιστορία, από τους πρώτους ανθρώπους που περπάτησαν στη γη μέχρι τις ριζοσπαστικές –και ενίοτε καταστροφικές– καινοτομίες της Γνωστικής, της Αγροτικής και της Επιστημονικής Επανάστασης. Ο Χαράρι προσφέρει πρωτότυπες, αναπάντεχες και συχνά διασκεδαστικές απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα, περί της επιβίωσης της συνάθροισης, της εξέλιξης.Ένα από τα πλέον αγωνιώδη ερωτήματα με τις πλέον αμφίσημες απαντήσεις είναι εάν όλη αυτή η πρόοδος κάνει τη ζωή μας πιο εύκολη κι εμάς πιο ευτυχισμένους;Ο ίδιος πιστεύει ότι η προσπάθεια του ανθρώπου να κατασκευάσει υπολογιστές εξυπνότερους από τον ίδιο θα έχει ως αποτέλεσμα να εκδιωχθούν οι εργαζόμενοι και να αντικατασταθούν από έξυπνα ρομπότ, να δημιουργηθούν γενεές άχρηστων ανθρώπων και τελικά να καταστραφεί η ανθρωπότητα.Η άχρηστη τάξη- λοιπόν- που απλώς θα υπάρχει απομονωμένη, απαξιωμένη και φυσικά υποδουλωμένη σε γραφειοκρατίες, χρονοδιαγράμματα και καταναλωτικά μοντέλα!Η «άνοδος της άχρηστη τάξης» θεωρείται η μεγαλύτερη απειλή του 21ου αιώνα! Αυτή η τάξη θα αναπτύσσεται σύμφωνα με τον συγγραφέα, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη θα γίνεται εξυπνότερη και όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα χάνουν τη δουλειά τους, ενώ όλο και περισσότεροι δεν θα θέλουν να σπουδάσουν, επειδή κανείς δεν θα ξέρει αν η γνώση- η εγκύκλια παιδεία- που λαμβάνουν στα 20 θα είναι χρήσιμη ύστερα από μια δεκαετία! «Και πριν κανείς το καταλάβει, δισεκατομμύρια άνθρωποι θα είναι άχρηστοι», προφητεύει ο Χαράρι.
Στον ενοποιημένο και πολυσύνθετο κόσμο της πιο πρόσφατης περιόδου της Ιστορίας μας, αυτές οι φαντασιακές κατασκευές τείνουν να γίνονται ευρύτερες και πιο σύνθετες. Χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα σήμερα είναι ο νεοφιλελευθερισμός, που στην εποχή μας αποτελεί και αυτός ένα είδος παγκόσμιας πίστης.
Πρόσφατα άκουσα και το μετέφερα μια σχετική δήλωση του αγαπητού μας Δόκτορος Σιόμπλε που έλεγε ότι η Ελλάδα πρέπει να επιστρέψει στον «ενάρετο» κύκλο της οικονομίας. Και εάν δεν επιστρέψει θα πρέπει να τιμωρηθεί αυστηρά δίχως έλεος και κατανόηση. Τι διαφορετικό άραγε θα πρότεινε πριν 75 χρόνια ο Δόκτωρ Μένγκελε;
Τα τελευταία 500 χρόνια έγιναν τόσα άλματα στη ζωή του ανθρώπου όσα δεν είχαν προκύψει μέχρι τότε. Αυξήθηκε κατακόρυφα ο πληθυσμός της Γης, οι μετακινήσεις έγιναν ταχύτατες μαζικότερες και εναέριες και βέβαια κατασκευάστηκαν όπλα που μπορούν να διαλύσουν ολόκληρο τον πλανήτη και φυσικά την ανθρωπότητα. Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ότι υπάρχει η δυνατότητα πλέον για την κατασκευή ενός νέου «είδους» ανθρώπου μέσω της εξέλιξης της τεχνολογίας σάιμποργκ. O άνθρωπος μέσα σε 70.000 χρόνια έγινε από ζώο… θεός. Δημιουργός!
Έτσι πλέον βρισκόμαστε σε άλλη εποχή, στην οποία συμβαίνουν καθημερινά αμέτρητες αλλαγές, όπου τα γενικά ζητήματα δεν τίθενται καν και η ανθρωπότητα ασχολείται μόνο με τα επί μέρους. Γι' αυτό και δεν αρκούν τα ερωτήματα και τα διλήμματα της βιοηθικής αφού οι αλλαγές μάς ξεπερνούν. Και επειδή ακριβώς μας ξεπερνούν, το ανθρώπινο είδος μοιάζει κι αυτό ξεπερασμένο. Εκτός και αν ο «ανθρώπινος θεός», κάνει το.. θαύμα του. Αλληλούια